Dolmabahçe Sarayı'nın kurulacağı alanın oluşturulması sırasında, Beşiktaş Hasbahçesi ile Kabataş'taki Karaabalı Bahçeleri arasındaki körfez, Bayıldım Bahçesi önüne kadar doldurularak iki yeşil doku birleştirilmiş ve çok geniş bir bahçeler topluluğu elde edilmiştir. Bugün, Dolmabahçe Sarayı; bu geniş ve oldukça iyi korunmuş yeşil alanın ortasında yer almaktadır ve saray duvarları içinde kalan bahçelerde Batılı anlayışta uygulamalar yapılmasına karşın, bu duvarların karşısındaki Bayıldım Bahçesi'nde Türk Bahçesi özelliklerinden vazgeçilmemiştir. Sarayın iç bahçeleri birbirine geçişli 5 ana bölümden oluşmuştur. H A S B A H Ç E Mabeyn veya Selamlık Bahçesi olarak bilinen bu bahçe, Hazine Kapı ile Saray girişi arasındadır. Kareye yakın bir dikdörtgen biçimindedir. Sarayın ana eksenine göre simetrik olarak düzenlenmiştir. Ortada büyük bir havuz ve bu havuzu çevreleyen içiçe iki daire, bahçenin ana ögeleridir. Ağaçlar tarhların içinde yer alır. Bu düzenlemeler çeşitli Avrupa etkilerini taşırlar. K U Ş L U K B A H Ç E S İ Muayede Salonu'nun kara tarafında bulunmaktadır. Sınırları içindeki Kuşhâne ve Kuşluk Köşkü'nden dolayı bu adı almıştır. Hasbahçe'ye göre daha kapalıdır. Geometrik tarhları ve yuvarlak havuzu ile Avrupa etkisini sürdürür. H A R E M B A H Ç E S İ Harem bölümünü oluşturan 'L' biçimindeki blokun kara tarafında yer alır ve daha çok bir iç avlu havasını taşır. Oval havuzu ve geometrik biçimli tarhlarıyla diğerlerine benzer özellikleri sürdürür. Harem Bahçesi'yle bağlantılı olan Veliaht Dairesi ve çevresindeki yapıların arasındaki bahçeler dördüncü büyük bölümü oluştururlar. Bahçe duvarlarıyla kesilen beşinci bölümde ise, saray örgütünün, Bendegân ve Musâhibân Dairesi gibi bazı önemli binaları bulunur. Deniz tarafındaki bahçeler, Hasbahçe'nin bir devamı olarak rıhtım boyunca uzanır. Böylece rıhtım boyu, bir uçtan bir uca görsel sınır getirmeksizin birleştirilmiş ve zarif yüksek demir parmaklıklarla bezenmiştir. Fisto görünümlü bu parmaklıklar, birbirinden eşit u-zaklıklarda kurulmuş, üzeri bitkisel bezemeli ayaklara bağlanır. Bahçe düzenlemesinde yine geometrik tarhlara ö-nem verilmiştir. Saltanat Deniz Kapısı'nın iki yanındaki tarhların ortasında ve Veliaht Dairesi bahçesinde birer havuz vardır. Yukarıda isimlerini verdiğimiz bu bahçelerde Avrupa etkilerinin görüldüğü belirtilmiştir. Tarhların geometrik düzenlenmesi, tarhlarla heykel ve vazoların kullanılması, bahçe fenerlerine yer verilmesi ve bütün bu ögelerin tek düzeyde toplanması bu etkilerin başlıca tanıklarıdır. Öte yandan bahçelerdeki Avrupa etkilerinin bir nedeni de çalıştırılan bahçevanların Batı ülkelerinden gelmesidir. Sultan Abdülmecid Dönemi'nde Bahçevanb aşı Alman Sester, yardımcıları ise yine Alman Fritz Vensel ve Koch Münika'dır. Diğer taraftan bu bahçelerde Avrupa ve Asya kökenli bitkilerin de kullanıldığı belgelerden anlaşılmaktadır. Bu biçimsel etkili bahçelerde, Osmanlı etkileri de bütünüyle yok olmamıştır. Türk bahçelerinde rastladığımız gölgelik yaratma düşüncesi, doğal bir koruluk olan Bayıldım Bahçesi'nin düzeninde açıkça kendini belli etmektedir.
|